κεφάλαιο 4. περιεχόμενο και μορφή
Η αλληλενέργεια περιεχομένου και μορφής είναι ζωτικό πρόβλημα στην τέχνη, και όχι μόνο στην τέχνη. Από τον καιρό του Αριστοτέλη, που πρώτος έθεσε το πρόβλημα, και του οποίου η απάντηση ήταν τόσο εσφαλμένη όσο ήταν λαμπρή, πολλοί φιλόσοφοι και φιλόσοφοι - καλλιτέχνες θεώρησαν τη μορφή, το ουσιαστικό, το ανώτερο, το πνευματικό συστατικό μέρος της τέχνης και το περιεχόμενο το θεώρησαν δευτερεύον, ατελές συστατικό, ανεπαρκώς εξαγνισμένο ώστε να φτάνει την πλήρη πραγματικότητα. Η καθαρή μορφή, φρονούν αυτοί οι στοχαστές, είναι η πεμπτουσία της πραγματικότητας, κάθε ύλη ωθείται από μια επιμονή να αυτοδιαλυθεί σε μορφή στον ανώτατο δυνατό βαθμό, να γίνει μορφή, να πετύχει τελειότητα μορφής και ύλης, και όσο περισσότερο υπερισχύει η μορφή - όσο λιγότερο επιβαρύνεται από ύλη - τόσο μεγαλύτερη είναι η τελειότητα που έχει επιτευχθεί. Έτσι τα μαθηματικά είναι η πιό τέλεια από τις επιστήμες και η μουσική, υποστηρίζουν, η πιό τέλεια από τις τέχνες, γιατί και στα δυο η μορφή έχει γίνει το περιεχόμενο του εαυτού της. Τη μορφή τη βλέπουνε μάλλον σαν την "ιδέα" του Πλάτωνα, σαν κάτι αρχικό, στο οποίο η ύλη πασχίζει να απορροφηθεί - μια πνευματική αρχή τάξης που νομοθετεί την ύλη. Η άποψη αυτή αντανακλά την πείρα του πρωτόγονου αγγειοπλάστη: "πρώτα έφτιαξα μια φόρμα και ύστερα έχυσα την άμορφη μάζα στην έτοιμη φόρμα".
